Một hợp đồng viết bằng hai thứ tiếng nên có một điều khoản nói rõ bản ngôn ngữ nào được ưu tiên khi hai bản có cách hiểu khác nhau. Không có điều khoản đó, một chữ dịch lệch có thể biến thành tranh chấp về chính ý nghĩa của hợp đồng, và mỗi bên sẽ bám vào bản có lợi cho mình.
Chào bạn, đây là Nhà Thương Gia. Hợp đồng song ngữ rất phổ biến khi người Việt làm ăn với nước ngoài: một cột tiếng Việt, một cột tiếng Anh, hoặc tiếng của nước đối tác. Nó giúp hai bên cùng đọc được, nhưng cũng mở ra một loại rủi ro riêng. Tập này nói cách giảm rủi ro đó.
Vì sao hai bản lại có thể khác nhau?
Dịch thuật không bao giờ là chuyển đổi một đối một. Một từ tiếng Anh có thể có nhiều nghĩa tiếng Việt, một khái niệm pháp lý ở nước này có thể không có từ tương đương chính xác ở nước kia.
Ví dụ chữ có thể và chữ phải trong điều khoản nghĩa vụ. Bản tiếng Anh dùng từ mang nghĩa bắt buộc, bản dịch tiếng Việt lại thành nên, thế là một nghĩa vụ bắt buộc biến thành lời khuyên.
Những khác biệt khác hay gặp: số liệu chép sai giữa hai cột, một câu bị bỏ sót khi dịch, điều khoản được sửa ở bản này trong lúc đàm phán mà quên sửa bản kia.
Khi có tranh chấp, mỗi bên tự nhiên sẽ viện dẫn bản có lợi cho mình. Không có quy tắc ưu tiên thì trọng tài hay toà án phải tự diễn giải, kết quả khó đoán.
Điều khoản ngôn ngữ ưu tiên
Cách đơn giản nhất là ghi một câu: hợp đồng được lập bằng hai thứ tiếng, có giá trị như nhau, trường hợp có khác biệt thì bản tiếng nào được ưu tiên áp dụng.
Bên nào cũng muốn bản tiếng của mình được ưu tiên. Trong thực tế, tiếng Anh thường được chọn làm ngôn ngữ ưu tiên trong thương mại quốc tế vì là ngôn ngữ trung gian. Nếu chọn tiếng Anh, bạn phải hiểu bản tiếng Anh thật kỹ, đừng chỉ đọc bản tiếng Việt.
Có trường hợp pháp luật một nước yêu cầu một số loại hợp đồng hay văn bản nộp cho cơ quan nhà nước phải có bản bằng ngôn ngữ của nước đó. Nên hỏi luật sư về yêu cầu này cho từng giao dịch.
Điều khoản ngôn ngữ cũng nên nói ngôn ngữ dùng trong thư từ, thông báo theo hợp đồng và ngôn ngữ tố tụng nếu có tranh chấp.
Thuật ngữ thương mại: dùng chuẩn, đừng tự dịch
Những thuật ngữ như các điều kiện giao hàng theo bộ quy tắc của Phòng Thương mại Quốc tế, các loại thư tín dụng, tên chứng từ, nên giữ nguyên tên chuẩn bằng tiếng Anh trong cả hai bản, kèm giải thích tiếng Việt nếu cần, thay vì tự dịch sang một từ tiếng Việt mà mỗi người hiểu một kiểu.
Tên hàng hoá, quy cách kỹ thuật cũng vậy. Một loại gỗ, một loại vải, một loại thép có tên thương mại và tên khoa học. Hãy thống nhất một bảng thuật ngữ cho hợp đồng và dùng nhất quán.
Con số nên viết bằng số và có thể kèm bằng chữ ở những chỗ quan trọng như giá, tổng giá trị. Kiểm tra cách viết dấu phân cách hàng nghìn và số thập phân, vì tiếng Việt và tiếng Anh dùng ngược nhau.
Chỉ một dấu chấm, dấu phẩy đặt lệch có thể làm một con số lớn gấp nghìn lần. Đây là lỗi không hiếm.
Kiểm tra bản dịch trước khi ký
Đừng giao việc dịch cho người không hiểu thương mại hay pháp lý chỉ vì họ giỏi ngoại ngữ. Người dịch hợp đồng cần hiểu cả nội dung chuyên môn.
Cách kiểm tra hiệu quả là nhờ một người thứ hai dịch ngược bản dịch về ngôn ngữ gốc, rồi so với bản gốc. Chỗ nào nghĩa lệch sẽ lộ ra.
Kiểm tra những điểm trọng yếu: giá, số lượng, thời hạn, điều kiện thanh toán, phạt và bồi thường, bất khả kháng, luật áp dụng, giải quyết tranh chấp. Đọc song song từng câu ở những điều khoản này.
Khi sửa trong lúc đàm phán, mỗi lần sửa phải sửa cả hai bản cùng lúc, và có danh sách theo dõi phiên bản. Ký vào một bộ hồ sơ mà hai bản là của hai phiên khác nhau là chuyện có thể xảy ra.
Khi tranh chấp đến từ chữ nghĩa
Nếu tranh chấp phát sinh vì hai bản hiểu khác nhau, điều khoản ngôn ngữ ưu tiên sẽ là điểm tựa đầu tiên. Không có điều khoản đó, người xử sẽ xem xét ý chí thật của hai bên, thư từ đàm phán, tập quán thương mại để diễn giải.
Đó là lý do thư từ đàm phán có giá trị: chúng cho thấy hai bên đã hiểu và thống nhất điều gì trước khi ký.
Bài học ngắn gọn: hợp đồng hai thứ tiếng chỉ an toàn khi bạn hiểu rõ cả bản ưu tiên. Nếu bản ưu tiên là ngôn ngữ bạn không đọc được, hãy có người đáng tin đọc cho bạn trước khi ký.
Câu hỏi cho bạn: hợp đồng song ngữ gần nhất bạn ký, bản nào được ưu tiên, và bạn đã đọc kỹ chính bản đó chưa?
Câu hỏi thường gặp
Hợp đồng ngoại thương có bắt buộc phải có bản tiếng Việt không?
Tuỳ loại hợp đồng và mục đích sử dụng. Một số trường hợp cần bản tiếng Việt khi nộp cho cơ quan nhà nước hoặc dùng trong thủ tục tại Việt Nam. Nên hỏi luật sư cho giao dịch cụ thể.
Nếu hai bản có giá trị ngang nhau mà mâu thuẫn thì sao?
Khi đó người giải quyết tranh chấp sẽ diễn giải dựa trên ý chí chung của hai bên, thư từ đàm phán và tập quán thương mại. Kết quả khó đoán, nên tốt hơn là quy định bản ưu tiên.
Có nên dùng công cụ dịch máy để dịch hợp đồng không?
Có thể dùng để tham khảo, nhưng không nên dùng làm bản dịch chính thức. Hợp đồng cần người dịch có chuyên môn pháp lý và thương mại kiểm tra.
Phụ lục hợp đồng có cần song ngữ không?
Nên theo cùng cách với hợp đồng chính và cùng quy tắc ưu tiên ngôn ngữ, để tránh mâu thuẫn giữa phụ lục và hợp đồng.
Cách viết số tiền thế nào cho an toàn?
Ghi bằng số kèm bằng chữ, ghi rõ đồng tiền, và thống nhất cách dùng dấu phân cách. Nếu số và chữ khác nhau, hợp đồng nên quy định cái nào ưu tiên.
