Nhờ thu chứng từ là cách người bán giao bộ chứng từ hàng hoá cho ngân hàng của mình, nhờ chuyển sang ngân hàng bên người mua, kèm chỉ thị rằng chỉ trao chứng từ khi người mua trả tiền hoặc ký chấp nhận sẽ trả. Nó rẻ và đơn giản hơn thư tín dụng, nhưng khác ở điểm cốt lõi: các ngân hàng chỉ làm người đưa thư có điều kiện, không cam kết trả tiền thay người mua.
Chào bạn, đây là Nhà Thương Gia. Giữa chuyển tiền thẳng và thư tín dụng có một phương thức nằm ở khoảng giữa, nhiều người buôn lâu năm dùng thường xuyên mà người mới ít để ý. Tập này mình nói nhờ thu vận hành ra sao và chỗ nào nó bảo vệ bạn, chỗ nào không.
Nhờ thu vận hành như thế nào?
Sau khi hàng lên tàu, người bán gom bộ chứng từ: vận đơn gốc, hoá đơn, phiếu đóng gói, giấy chứng nhận các loại. Người bán nộp cho ngân hàng của mình kèm một lệnh nhờ thu ghi rõ điều kiện trao chứng từ.
Ngân hàng bên bán gửi bộ chứng từ sang ngân hàng bên mua. Ngân hàng bên mua báo cho người mua tới làm thủ tục. Người mua muốn có chứng từ để nhận hàng thì phải thực hiện điều kiện: hoặc trả tiền ngay, hoặc ký chấp nhận một hối phiếu cam kết trả vào ngày cụ thể.
Tiền người mua trả sẽ đi ngược lại qua hai ngân hàng về tài khoản người bán, trừ các khoản phí. Các ngân hàng tham gia thường làm theo bộ quy tắc thống nhất về nhờ thu của Phòng Thương mại Quốc tế.
Điểm mấu chốt: người mua không có chứng từ thì không nhận được hàng ở cảng, nếu chứng từ là vận đơn gốc theo lệnh. Đó là chiếc khoá người bán còn giữ trong tay.
Trả tiền đổi chứng từ và chấp nhận đổi chứng từ khác nhau thế nào?
Với kiểu trả tiền đổi chứng từ, người mua phải trả đủ tiền thì ngân hàng mới trao chứng từ. Người bán an tâm hơn vì hàng chưa thoát khỏi tay mình cho tới khi tiền được trả.
Với kiểu chấp nhận đổi chứng từ, người mua chỉ cần ký chấp nhận hối phiếu, tức là cam kết trả tiền vào một ngày sau, là đã được nhận chứng từ để lấy hàng. Đến hạn mới trả.
Kiểu thứ hai thật chất là cho người mua trả chậm, chỉ là có thêm một tờ hối phiếu đã ký. Nếu đến hạn người mua không trả, người bán đã mất hàng và chỉ còn tờ hối phiếu để đi đòi theo luật nước họ.
Vì vậy kiểu chấp nhận đổi chứng từ chỉ nên dùng với người mua đã tin được, hoặc khi có thêm bảo lãnh của ngân hàng bên mua cho tờ hối phiếu đó.
Rủi ro còn lại của người bán là gì?
Rủi ro lớn nhất là người mua không tới nhận chứng từ. Có thể vì thị trường giảm giá, họ tìm được hàng rẻ hơn, hoặc gặp khó khăn tài chính. Ngân hàng không có nghĩa vụ ép họ trả.
Khi đó hàng nằm ở cảng đến, phí lưu container và lưu bãi bắt đầu chạy, và người bán phải xoay xở: tìm người mua khác ở nước đó, đàm phán giảm giá với chính người mua cũ, hoặc chở hàng về. Mỗi lựa chọn đều tốn kém.
Rủi ro thứ hai là ở một số nước, hàng có thể được giao cho người nhận mà không cần vận đơn gốc trong vài trường hợp đặc biệt, hoặc khi dùng chứng từ vận tải không phải vận đơn theo lệnh. Khi ấy chiếc khoá của nhờ thu không còn chắc.
Rủi ro thứ ba là người mua dùng tình huống hàng đã tới cảng để ép giá, vì biết người bán khó chở về.
Khi nào nhờ thu là lựa chọn hợp lý?
Nhờ thu hợp với những mối quan hệ đã có chút tin tưởng nhưng chưa đủ để cho trả sau hoàn toàn. Người mua không muốn trả trước, người bán không muốn giao không, và cả hai không muốn tốn phí, tốn công cho thư tín dụng.
Nó cũng hợp khi kết hợp với đặt cọc. Khách đặt cọc một phần, phần còn lại thu qua nhờ thu trả tiền đổi chứng từ. Nếu khách bỏ hàng, khoản cọc giúp bù một phần chi phí xử lý.
Với mặt hàng dễ bán lại ở nước người mua, rủi ro bị bỏ hàng thấp hơn, vì người bán có thể tìm khách khác. Với hàng làm riêng, khó bán lại, nên cân nhắc cách chặt hơn.
Hãy hỏi ngân hàng của mình về phí và thời gian xử lý nhờ thu, và nhờ họ xem lệnh nhờ thu trước khi gửi để chỉ thị được ghi đúng.
Vài thói quen tốt khi dùng nhờ thu
Ghi rõ trong hợp đồng phương thức nhờ thu cụ thể, kiểu trả tiền hay chấp nhận, ngân hàng bên mua là ngân hàng nào, ai chịu phí. Để mập mờ thì dễ có tranh cãi khi chứng từ tới.
Lập vận đơn theo lệnh của ngân hàng hoặc theo lệnh để trống, chứ không ghi thẳng tên người mua là người nhận, nếu luật và tập quán cho phép. Như vậy người mua không thể nhận hàng mà không qua ngân hàng.
Ghi chỉ thị trong lệnh nhờ thu về việc xử lý khi người mua không trả: ngân hàng bên mua có cần lập kháng nghị không, có lưu kho, bảo hiểm hàng không, liên hệ ai ở nước đó.
Và luôn theo dõi: chứng từ tới ngân hàng bên mua ngày nào, người mua đã được báo chưa. Đừng gửi đi rồi chờ thụ động.
Câu hỏi thường gặp
Nhờ thu có an toàn bằng thư tín dụng không?
Không. Với thư tín dụng, ngân hàng cam kết trả tiền nếu chứng từ phù hợp. Với nhờ thu, ngân hàng chỉ chuyển chứng từ và thu tiền hộ, việc trả hay không vẫn tuỳ người mua.
Hối phiếu là gì?
Là một tờ lệnh yêu cầu trả tiền do người bán lập, đòi người mua trả một số tiền vào một thời điểm. Khi người mua ký chấp nhận, đó là cam kết trả tiền có giá trị pháp lý theo luật về giấy tờ có giá.
Nhờ thu trơn khác nhờ thu chứng từ thế nào?
Nhờ thu trơn chỉ gửi giấy tờ tài chính như hối phiếu để đòi tiền, chứng từ hàng hoá được gửi thẳng cho người mua. Vì người mua đã có chứng từ hàng, rủi ro cho người bán cao hơn nhiều.
Phí nhờ thu do ai trả?
Thường mỗi bên trả phí ngân hàng ở nước mình, nhưng có thể thoả thuận khác. Nếu người mua từ chối trả phí ghi trong chỉ thị, ngân hàng có thể trừ vào tiền người bán tuỳ chỉ thị.
Chứng từ nhờ thu nằm ở ngân hàng bên mua quá lâu thì sao?
Người bán nên liên hệ ngay qua ngân hàng của mình để hỏi lý do và yêu cầu ngân hàng bên mua nhắc người mua. Song song nên tìm phương án xử lý hàng ở cảng để hạn chế phí phát sinh.
