Thư tín dụng là lời cam kết của ngân hàng bên mua rằng sẽ trả tiền cho người bán, với điều kiện người bán xuất trình đúng bộ chứng từ đã được quy định, trong đúng thời hạn. Ngân hàng chỉ xem giấy tờ chứ không xem hàng, nên một chi tiết trên chứng từ lệch với yêu cầu là đủ lý do để từ chối trả tiền.
Chào bạn, đây là Nhà Thương Gia. Thư tín dụng hay được giới thiệu là cách thanh toán an toàn nhất cho người xuất khẩu. Đúng, nhưng chỉ an toàn với người làm chứng từ cẩn thận. Tập này mình nói nó vận hành ra sao và vì sao nhiều người cầm thư tín dụng mà vẫn mất ngủ.
Thư tín dụng giải quyết nỗi lo gì?
Người bán sợ giao hàng xong không được trả tiền. Người mua sợ trả tiền xong không nhận được hàng. Hai bên ở hai nước, chưa từng gặp nhau, luật pháp khác nhau. Không ai muốn liều trước.
Thư tín dụng đặt một ngân hàng vào giữa. Người mua đề nghị ngân hàng của mình phát hành thư tín dụng cho người bán hưởng. Ngân hàng cam kết: khi người bán nộp đúng bộ chứng từ chứng minh đã giao hàng theo yêu cầu, ngân hàng sẽ trả tiền.
Như vậy người bán không còn phải tin người mua, mà tin vào ngân hàng. Người mua cũng yên tâm vì tiền chỉ được trả khi có chứng từ hàng đã lên tàu, đúng loại, đúng số lượng như mô tả.
Các giao dịch thư tín dụng trên thế giới phần lớn dẫn chiếu bộ quy tắc thực hành thống nhất về tín dụng chứng từ do Phòng Thương mại Quốc tế ban hành, nhờ vậy ngân hàng các nước hiểu cùng một luật chơi.
Vì sao ngân hàng chỉ xem giấy tờ?
Ngân hàng không phải chuyên gia về cà phê, hạt điều hay đồ gỗ. Họ không thể ra cảng mở từng container. Họ chỉ có thể làm một việc: đối chiếu chứng từ được nộp với điều kiện ghi trong thư tín dụng.
Đó là nguyên tắc cốt lõi: thư tín dụng độc lập với hợp đồng mua bán. Hàng tốt mà chứng từ sai, ngân hàng có quyền từ chối. Hàng có vấn đề mà chứng từ khớp, ngân hàng vẫn phải trả, và người mua phải đi đòi người bán theo hợp đồng.
Nghe có vẻ máy móc, nhưng chính sự máy móc đó làm thư tín dụng đáng tin. Nếu ngân hàng được phép phán xét chất lượng hàng, cam kết thanh toán sẽ mất ý nghĩa.
Hệ quả cho người bán: chứng từ chính là hàng hoá trong mắt ngân hàng. Làm chứng từ ẩu cũng như giao hàng lỗi.
Những sai biệt chứng từ hay gặp
Sai biệt là chỗ chứng từ không khớp với thư tín dụng hoặc không khớp với nhau. Loại hay gặp nhất là mô tả hàng trên hoá đơn khác với mô tả trong thư tín dụng, dù chỉ khác cách viết. Thư tín dụng ghi một kiểu, hoá đơn tự ý viết gọn lại là có chuyện.
Loại thứ hai là ngày tháng: giao hàng sau ngày giao hàng muộn nhất, nộp chứng từ sau thời hạn xuất trình, hay nộp sau khi thư tín dụng đã hết hiệu lực. Ba mốc này phải được theo dõi như theo dõi lịch tàu.
Loại thứ ba là chứng từ thiếu hoặc không đúng người phát hành: thư tín dụng đòi giấy chứng nhận do một bên cụ thể cấp mà người bán nộp giấy do bên khác cấp, hoặc thiếu chữ ký, thiếu số bản gốc.
Loại thứ tư là số liệu lệch giữa các chứng từ: trọng lượng trên phiếu đóng gói khác trên vận đơn, số tiền trên hoá đơn vượt giá trị thư tín dụng. Những lỗi rất nhỏ này là lý do nhiều bộ chứng từ bị từ chối ở lần nộp đầu.
Kiểm thư tín dụng ngay khi nhận
Bước quan trọng nhất diễn ra trước khi giao hàng: đọc kỹ thư tín dụng ngay khi nhận được bản thông báo từ ngân hàng. Mỗi điều kiện phải trả lời được câu hỏi mình có làm được không.
Có những điều kiện người bán không thể tự đáp ứng, chẳng hạn đòi một giấy chứng nhận do chính người mua ký, hoặc đòi giao hàng trên một hãng tàu cụ thể mà tuyến đó không chạy. Những điều kiện như vậy biến thư tín dụng thành thứ người mua có thể dùng để không trả tiền.
Thấy điều kiện không làm được thì đề nghị người mua sửa thư tín dụng trước khi sản xuất hay giao hàng. Sau khi đã giao hàng, mọi đề nghị sửa đều khiến bạn ở thế yếu.
Nhiều ngân hàng có bộ phận thanh toán quốc tế sẵn sàng tư vấn kiểm thư tín dụng cho khách. Hãy tận dụng, nhất là ở vài giao dịch đầu.
Khi nào cần thêm ngân hàng xác nhận?
Thư tín dụng chỉ an toàn bằng ngân hàng đã phát hành nó. Nếu ngân hàng bên mua nhỏ, ở một nước có rủi ro chính trị hay hạn chế ngoại tệ, cam kết của họ có thể không đủ yên tâm.
Khi đó người bán có thể đề nghị một ngân hàng uy tín, thường là ngân hàng ở nước mình hoặc một ngân hàng quốc tế lớn, xác nhận thư tín dụng. Ngân hàng xác nhận cam kết trả tiền thêm một lớp nếu chứng từ phù hợp.
Xác nhận có phí, và không phải ngân hàng nào cũng chịu xác nhận cho mọi ngân hàng phát hành. Phí này nên được tính vào giá hoặc thoả thuận với người mua ngay khi đàm phán.
Câu hỏi để bạn mang theo: lần tới nhận một thư tín dụng, bạn sẽ đọc nó như một tờ giấy báo tin vui, hay như một bản yêu cầu kỹ thuật cần đáp ứng từng chữ?
Câu hỏi thường gặp
Thư tín dụng không huỷ ngang là gì?
Là thư tín dụng mà ngân hàng phát hành không thể tự ý huỷ hay sửa nếu không có sự đồng ý của người bán và các bên liên quan. Theo bộ quy tắc phổ biến hiện nay, thư tín dụng mặc định là không huỷ ngang.
Chứng từ có sai biệt thì có mất tiền luôn không?
Không hẳn. Người bán có thể sửa và nộp lại nếu còn thời hạn, hoặc ngân hàng hỏi người mua có chấp nhận sai biệt không. Nhưng khi đó việc thanh toán phụ thuộc vào thiện chí người mua, mất đi sự bảo đảm ban đầu.
Thư tín dụng trả ngay và trả chậm khác nhau thế nào?
Trả ngay là ngân hàng trả tiền khi chứng từ được xác định phù hợp. Trả chậm là ngân hàng cam kết trả vào một thời điểm sau, thường tính từ ngày giao hàng hoặc ngày xuất trình, giúp người mua có thời gian bán hàng.
Phí thư tín dụng ai trả?
Thường mỗi bên trả phí ngân hàng ở nước mình, nhưng hai bên có thể thoả thuận khác và ghi rõ trong thư tín dụng. Phí phát sinh do sai biệt chứng từ thường bị trừ vào tiền người bán nhận.
Doanh nghiệp nhỏ có nên đòi thanh toán bằng thư tín dụng không?
Với khách mới, giá trị lớn hoặc thị trường rủi ro, thư tín dụng là lựa chọn đáng cân nhắc. Với lô nhỏ, chi phí và công làm chứng từ có thể không đáng, khi đó có thể kết hợp đặt cọc và các cách khác.
