Người buôn quốc tế giữ lãi trước biến động tỷ giá bằng vài cách ở mức cơ chế: cho báo giá một thời hạn hiệu lực rõ ràng, khớp tiền thu và tiền chi bằng cùng một loại ngoại tệ, rút ngắn khoảng thời gian từ lúc chốt giá tới lúc nhận tiền, và với lô hàng lớn thì hỏi ngân hàng về các công cụ cho phép chốt trước tỷ giá bán ngoại tệ trong tương lai.
Chào bạn, đây là Nhà Thương Gia. Mình nói trước cho rõ: tập này không dự báo tỷ giá và không khuyên mua bán ngoại tệ để kiếm lời. Mình chỉ nói cơ chế vì sao một lô hàng tính lời lúc chốt đơn có thể thành hoà vốn lúc tiền về, và người buôn làm gì để bớt lo chuyện đó.
Tỷ giá ăn vào lợi nhuận bằng đường nào?
Một xưởng xuất khẩu tính chi phí bằng tiền đồng: nguyên liệu, lương thợ, điện nước. Nhưng bán hàng bằng ngoại tệ. Lợi nhuận là phần chênh giữa số ngoại tệ thu về đổi ra tiền đồng, trừ đi chi phí bằng tiền đồng.
Nếu từ lúc chốt giá tới lúc nhận tiền, đồng ngoại tệ đó giảm giá so với tiền đồng, số tiền đồng thu về ít hơn dự tính. Biên lợi nhuận mỏng thì chỉ cần một biến động vừa phải là mất phần lớn lãi.
Với người nhập khẩu thì ngược lại: mua hàng bằng ngoại tệ, bán trong nước bằng tiền đồng. Ngoại tệ tăng giá trước khi trả tiền thì chi phí tăng, mà giá bán trong nước khó tăng theo ngay.
Khoảng thời gian càng dài, rủi ro càng lớn. Đơn hàng sản xuất ba tháng, giao hàng thêm một tháng, trả sau thêm hai tháng, là cả nửa năm phơi ra trước tỷ giá.
Báo giá có thời hạn và chọn đồng tiền
Cách đơn giản nhất là ghi rõ báo giá có hiệu lực trong bao lâu. Hết hạn mà khách chưa chốt thì bạn có quyền báo lại theo tình hình mới. Nhiều người mới bỏ quên dòng này, rồi bị khách giữ báo giá cũ đòi áp sau mấy tháng.
Với hợp đồng dài hạn, có thể thoả thuận điều khoản điều chỉnh giá khi tỷ giá biến động vượt một mức nhất định. Khách lớn thường hiểu điều này nếu được đề xuất minh bạch, áp dụng cả hai chiều.
Chọn đồng tiền thanh toán cũng là chọn ai gánh rủi ro. Bán bằng tiền đồng thì người mua nước ngoài gánh, nhưng ít khách chấp nhận. Bán bằng đồng tiền phổ biến trong thương mại quốc tế thì dễ đổi, dễ thanh toán, nhưng người bán gánh.
Không có lựa chọn hoàn hảo, nhưng hiểu rằng đồng tiền ghi trên hợp đồng là một quyết định chia rủi ro sẽ giúp bạn đàm phán tỉnh hơn.
Khớp thu chi cùng một loại ngoại tệ
Nếu bạn vừa xuất khẩu vừa nhập nguyên liệu bằng cùng một loại ngoại tệ, một phần rủi ro tự triệt tiêu. Ngoại tệ giảm giá thì tiền bán thu về ít đi, nhưng tiền mua nguyên liệu cũng rẻ đi. Người trong nghề gọi là phòng ngừa tự nhiên.
Doanh nghiệp có thể giữ ngoại tệ thu về trong tài khoản ngoại tệ để trả cho lô nguyên liệu nhập, thay vì đổi ra tiền đồng rồi lại mua ngoại tệ. Việc giữ, mua, bán ngoại tệ của doanh nghiệp phải theo quy định quản lý ngoại hối, nên cần hỏi ngân hàng về điều kiện cụ thể.
Một cách khác là vay vốn lưu động bằng đúng loại ngoại tệ sẽ thu về, rồi trả nợ bằng tiền hàng. Cách này có rủi ro và điều kiện riêng, phải cân nhắc kỹ với ngân hàng.
Ý chính là nhìn cả dòng tiền vào ra của mình theo từng loại tiền, đừng chỉ nhìn từng lô hàng riêng lẻ.
Hợp đồng kỳ hạn với ngân hàng là gì?
Với lô hàng lớn, doanh nghiệp có thể thoả thuận với ngân hàng một hợp đồng kỳ hạn: hôm nay chốt tỷ giá để vài tháng sau bán số ngoại tệ đó cho ngân hàng. Dù thị trường lúc đó thế nào, bạn vẫn đổi theo tỷ giá đã chốt.
Lợi ích là biết trước chính xác số tiền đồng sẽ thu, tính được lợi nhuận ngay khi ký hợp đồng mua bán. Cái giá là nếu tỷ giá đi theo hướng có lợi cho bạn, bạn không hưởng được phần lợi đó, và hợp đồng kỳ hạn là cam kết phải thực hiện.
Ngoài ra còn có các công cụ khác như quyền chọn ngoại tệ, cho quyền nhưng không bắt buộc đổi theo một tỷ giá, đổi lại phải trả phí. Ngân hàng nào cung cấp, điều kiện ra sao, cần hỏi trực tiếp.
Mục đích của những công cụ này là để yên tâm làm hàng, không phải để đoán tỷ giá kiếm lời. Dùng chúng để đánh cược là biến một xưởng sản xuất thành một sòng bạc nhỏ.
Rút ngắn thời gian phơi rủi ro
Cách ít tốn kém nhất đôi khi là rút ngắn khoảng thời gian từ chốt giá tới nhận tiền. Đặt cọc nhiều hơn, thanh toán ngay khi có chứng từ thay vì trả sau dài, giao hàng chia đợt và thu tiền từng đợt.
Mua nguyên liệu ngay khi chốt đơn cũng giúp khoá chi phí, nếu nguyên liệu tính bằng ngoại tệ. Chờ mấy tháng mới mua là để chi phí phơi ra thêm.
Trong sổ sách, hãy tách riêng lãi lỗ do bán hàng và lãi lỗ do chênh lệch tỷ giá. Nhiều chủ xưởng tưởng mình bán có lời, hoá ra lời nhờ tỷ giá năm đó, sang năm tỷ giá đi ngược thì mới biết hàng thật ra không lời.
Câu hỏi để bạn nghĩ: trong lợi nhuận năm vừa rồi của mình, bao nhiêu phần đến từ tay nghề, bao nhiêu phần đến từ may mắn tỷ giá?
Câu hỏi thường gặp
Doanh nghiệp nhỏ có dùng được hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ không?
Nhiều ngân hàng cung cấp cho doanh nghiệp có nhu cầu thanh toán thực tế, kèm điều kiện về hồ sơ và hạn mức. Doanh nghiệp nên hỏi ngân hàng mình đang giao dịch về điều kiện cụ thể.
Có nên giữ ngoại tệ chờ tỷ giá tăng rồi mới bán không?
Đó là quyết định mang tính đầu cơ và chịu sự quản lý ngoại hối, chương trình này không khuyên làm. Với người buôn, mục tiêu nên là ổn định lợi nhuận từ hàng hoá chứ không phải đoán tỷ giá.
Chênh lệch tỷ giá được hạch toán thế nào?
Kế toán có quy định riêng về ghi nhận chênh lệch tỷ giá đã thực hiện và chưa thực hiện. Doanh nghiệp nên hỏi kế toán có chuyên môn để làm đúng.
Báo giá nên có hiệu lực bao lâu?
Tuỳ mặt hàng và mức biến động của chi phí, nhiều nhà xuất khẩu để báo giá hiệu lực vài tuần. Điều quan trọng là ghi rõ ngày hết hạn trên báo giá.
Bán hàng bằng tiền đồng cho khách nước ngoài được không?
Việc ghi giá và thanh toán bằng đồng tiền nào trong giao dịch với nước ngoài phải theo quy định quản lý ngoại hối. Doanh nghiệp nên hỏi ngân hàng về những gì được phép trước khi đề xuất với khách.
