Kiểu lừa này diễn ra như sau: kẻ gian chiếm được hoặc làm giả hộp thư điện tử của người bán, đúng lúc sắp tới hạn thanh toán thì gửi cho người mua một thư báo đổi số tài khoản nhận tiền, và người mua chuyển tiền vào tài khoản của chúng. Cách phòng chắc chắn nhất là quy định rằng mọi thay đổi tài khoản nhận tiền đều phải được xác nhận qua một kênh khác đã biết từ trước, như gọi điện vào số đã lưu.
Chào bạn, đây là Nhà Thương Gia. Đây không phải chuyện hiếm hay chuyện của người cả tin. Nó xảy ra với cả những công ty làm ăn lâu năm, vì kẻ gian đọc được chính những thư từ thật giữa hai bên. Tập này mình nói nó vận hành ra sao và dựng hàng rào thế nào.
Vì sao kiểu lừa này lại hiệu quả đến vậy?
Kẻ gian thường không vội. Khi đã vào được hộp thư của một bên, chúng lặng lẽ đọc thư từ trong nhiều tuần, học cách xưng hô, chữ ký, thói quen viết, lịch giao hàng và lịch thanh toán.
Rồi đúng thời điểm, khi lô hàng vừa lên tàu và người mua chuẩn bị chuyển tiền, chúng gửi một thư rất tự nhiên: tài khoản cũ đang kiểm toán, xin chuyển vào tài khoản mới này. Thư đến từ đúng địa chỉ quen, hoặc từ một địa chỉ giả chỉ khác một ký tự.
Người mua thấy mọi chi tiết đều khớp với giao dịch thật, nên không nghi ngờ. Có khi kẻ gian còn chặn hoặc ẩn thư thật của người bán để hai bên không phát hiện sớm.
Thường phải tới khi người bán hỏi sao chưa thấy tiền, hai bên mới nhận ra. Lúc đó tiền đã đi qua nhiều tài khoản.
Những dấu hiệu nên khiến bạn dừng lại
Dấu hiệu lớn nhất là bất kỳ thư nào đề nghị đổi số tài khoản nhận tiền, nhất là đổi sang ngân hàng ở một nước khác với nước của người bán, hoặc tên chủ tài khoản khác tên công ty.
Dấu hiệu thứ hai là sự gấp gáp: cần chuyển ngay hôm nay, tài khoản cũ sắp bị khoá, đừng gọi điện vì đang họp. Kẻ gian luôn muốn bạn hành động trước khi kịp kiểm tra.
Dấu hiệu thứ ba là địa chỉ thư hơi khác thường: thêm một chữ cái, đổi đuôi tên miền, dùng dịch vụ thư miễn phí thay cho thư công ty. Hãy mở xem địa chỉ đầy đủ chứ đừng chỉ nhìn tên hiển thị.
Dấu hiệu thứ tư là văn phong hơi lạ so với ngày thường, hoặc hoá đơn đính kèm có chút khác biệt về định dạng. Những chi tiết nhỏ đó đôi khi là thứ duy nhất lộ ra.
Dựng hàng rào ở phía người mua
Quy tắc quan trọng nhất: số tài khoản nhận tiền chỉ được xác lập một lần, ghi trong hợp đồng hoặc văn bản có ký, và mọi thay đổi phải được xác nhận bằng cuộc gọi tới số điện thoại đã biết từ trước, không phải số ghi trong chính thư đề nghị đổi.
Trong công ty, người duyệt chuyển tiền và người nhận thư đề nghị nên là hai người khác nhau. Một người bị lừa thì người kia còn kịp hỏi.
Với khoản tiền lớn chuyển lần đầu vào một tài khoản, có thể chuyển thử một khoản nhỏ rồi gọi xác nhận đã nhận, sau đó mới chuyển phần còn lại.
Ghi những quy tắc này thành văn bản và báo cho đối tác biết. Khi cả hai bên cùng biết rằng không bao giờ đổi tài khoản qua thư, kẻ gian khó lừa được ai.
Dựng hàng rào ở phía người bán
Người bán thường là bên bị chiếm hộp thư, nên phải giữ hộp thư công ty cẩn thận: mật khẩu mạnh, không dùng chung, bật xác thực hai lớp, cảnh giác với thư giả mạo xin đăng nhập.
Ghi rõ trong hoá đơn và hợp đồng một câu đại ý: công ty không bao giờ thay đổi tài khoản nhận tiền qua thư điện tử, mọi thay đổi đều được xác nhận qua điện thoại. Câu này giúp người mua tỉnh táo khi nhận thư lạ.
Theo dõi các quy tắc chuyển tiếp thư tự động trong hộp thư. Kẻ gian hay cài quy tắc chuyển bản sao thư ra ngoài hoặc ẩn thư có chữ thanh toán, để chủ hộp thư không thấy.
Khi nghi hộp thư bị xâm nhập, báo ngay cho các đối tác đang có giao dịch, đổi mật khẩu, và nhờ người chuyên về bảo mật kiểm tra.
Lỡ chuyển tiền rồi thì làm gì ngay?
Thời gian là tất cả. Ngay khi phát hiện, liên hệ ngân hàng của mình đề nghị khẩn cấp tra soát và yêu cầu ngân hàng nhận phong toả hoặc thu hồi khoản tiền. Càng sớm, khả năng chặn được càng cao.
Đồng thời báo cho cơ quan công an, và giữ lại toàn bộ thư từ, tiêu đề thư đầy đủ, chứng từ chuyển tiền. Đây là bằng chứng cho điều tra và cho mọi tranh chấp sau này.
Giữa người mua và người bán sẽ có câu hỏi khó: ai chịu thiệt. Câu trả lời phụ thuộc hợp đồng, luật áp dụng, và việc hộp thư của bên nào bị xâm nhập. Nên hỏi luật sư thay vì đổ lỗi qua lại, vì quan hệ làm ăn vẫn đáng giữ.
Bài học đắt giá nhất: hàng rào phải dựng trước khi có chuyện. Một cuộc gọi xác nhận mất vài phút, rẻ hơn mọi thứ bạn phải làm sau đó.
Câu hỏi thường gặp
Ngân hàng có hoàn lại tiền khi bị lừa chuyển nhầm tài khoản không?
Ngân hàng thực hiện theo lệnh của khách nên thường không có nghĩa vụ hoàn tiền, nhưng có thể hỗ trợ tra soát và đề nghị ngân hàng nhận phong toả nếu tiền còn. Khả năng thu hồi phụ thuộc rất nhiều vào tốc độ báo tin.
Xác thực hai lớp là gì?
Là cách đăng nhập đòi thêm một bước ngoài mật khẩu, như mã gửi về điện thoại hoặc ứng dụng xác thực. Kẻ gian biết mật khẩu vẫn khó vào được hộp thư nếu không có thiết bị thứ hai.
Làm sao biết thư đến từ địa chỉ giả?
Hãy xem địa chỉ đầy đủ, không chỉ tên hiển thị, so từng ký tự với địa chỉ quen. Khi còn nghi ngờ, đừng trả lời thư đó mà gọi điện cho đối tác bằng số đã biết.
Ai chịu thiệt khi người mua chuyển tiền cho kẻ gian?
Tuỳ hợp đồng, luật áp dụng và hoàn cảnh cụ thể như hộp thư bên nào bị xâm nhập. Không có câu trả lời chung, nên tham khảo luật sư.
Có nên gửi số tài khoản qua tin nhắn thay vì thư điện tử?
Kênh nào cũng có thể bị giả mạo. Điều quan trọng là thông tin tài khoản được xác nhận chéo qua một kênh khác đã biết, và được ghi trong văn bản có ký kết.
