Hàng tốt vẫn bị nước ngoài trả về vì "tốt" theo cảm nhận người bán chưa chắc là "đạt" theo quy định kỹ thuật của nước mua. Một lô trái cây ngọt có thể vượt mức dư lượng hoá chất cho phép, một lô đồ gỗ đẹp có thể thiếu xử lý kiểm dịch, một lô thực phẩm ngon có thể ghi nhãn sai quy định. Những tiêu chuẩn đó gọi chung là rào cản kỹ thuật.
Chào bạn, đây là Nhà Thương Gia. Không có gì xót bằng một container hàng mình làm cẩn thận bị trả về, cõng thêm cước hai chiều và phí huỷ hàng. Tập này mình nói vì sao chuyện đó xảy ra, và làm sao để biết trước luật chơi của thị trường mình bán.
Rào cản kỹ thuật là gì, có phải để làm khó hàng nhập khẩu?
Rào cản kỹ thuật là các quy định, tiêu chuẩn, thủ tục đánh giá mà nước nhập khẩu áp lên hàng hoá, nhằm bảo vệ sức khoẻ con người, động thực vật, môi trường hay người tiêu dùng. Trong khuôn khổ Tổ chức Thương mại Thế giới, các nước được đặt ra những quy định này nhưng phải có cơ sở và không được phân biệt đối xử vô lý.
Thực tế có lúc ranh giới giữa bảo vệ thật và làm khó khá mờ, và đó là chuyện của các cuộc đàm phán giữa các nước. Còn với một doanh nghiệp, câu hỏi thực tế hơn nhiều: quy định đang là như vậy, mình có đáp ứng được không.
Phần lớn những quy định này áp dụng như nhau cho hàng sản xuất trong nước họ. Người nông dân hay nhà máy ở nước mua cũng phải tuân thủ cùng mức dư lượng, cùng quy định nhãn.
Nên thái độ hữu ích nhất là coi chúng như thông số kỹ thuật của đơn hàng, giống kích thước hay màu sắc, chứ không coi là sự bất công.
Nông sản và thực phẩm: dư lượng, kiểm dịch và vùng trồng
Với nông sản, hai nhóm quy định nổi bật là dư lượng hoá chất và kiểm dịch. Mỗi thị trường có giới hạn dư lượng riêng cho từng hoạt chất trên từng loại cây, có hoạt chất được dùng ở nước này nhưng bị cấm ở nước kia.
Cái bẫy hay gặp là nông dân dùng thuốc đúng hướng dẫn trong nước nhưng không biết thị trường xuất khẩu cấm hoạt chất đó, hoặc thu hoạch chưa đủ thời gian cách ly. Một vài lô vi phạm có thể khiến cả mặt hàng của một nước bị kiểm tra gắt hơn.
Kiểm dịch thì nhắm tới sâu bệnh, côn trùng có thể theo hàng sang. Nhiều thị trường đòi trái cây phải từ vùng trồng đã được cấp mã, qua cơ sở đóng gói đủ điều kiện, có xử lý như chiếu xạ hay xử lý nhiệt tuỳ loại.
Doanh nghiệp thu mua vì thế phải làm việc từ gốc với vùng trồng, ghi nhật ký canh tác, lấy mẫu kiểm nghiệm trước khi đóng hàng. Mua gom chỗ này chỗ kia rồi xuất đi những thị trường khó là đánh cược.
Hàng công nghiệp và tiêu dùng: an toàn, hoá chất và nhãn mác
Đồ chơi trẻ em, đồ điện, vật liệu tiếp xúc thực phẩm, mỹ phẩm, dệt may thường có quy định an toàn và hoá chất riêng. Ví dụ hàm lượng một số kim loại nặng trong sơn, chất cấm trong nhựa, yêu cầu dán dấu hợp chuẩn trước khi bán.
Nhãn mác là chỗ nhiều người coi nhẹ. Nhiều nước quy định nhãn phải có ngôn ngữ của họ, ghi thành phần theo cách nhất định, có tên đơn vị nhập khẩu, cảnh báo, hướng dẫn sử dụng. Thiếu một dòng là hàng không được lên kệ.
Đồ gỗ, pallet gỗ, thùng gỗ đóng hàng cũng có thể phải xử lý và đóng dấu theo tiêu chuẩn kiểm dịch quốc tế về vật liệu đóng gói bằng gỗ. Có người hàng không phải gỗ nhưng bị giữ vì pallet chưa xử lý.
Với hàng kỹ thuật, thường cần kiểm nghiệm ở phòng thử nghiệm được nước nhập công nhận. Chi phí và thời gian kiểm nghiệm phải tính vào giá và lịch giao hàng ngay từ đầu.
Tìm đúng quy định của nước mua ở đâu?
Nguồn đầu tiên và thực tế nhất là chính người mua. Nhà nhập khẩu chuyên nghiệp biết rõ luật của nước họ, và họ chịu trách nhiệm đưa hàng ra thị trường. Hãy đề nghị họ gửi danh sách yêu cầu kỹ thuật bằng văn bản.
Nguồn thứ hai là các cơ quan của Việt Nam có nhiệm vụ thông báo về hàng rào kỹ thuật và kiểm dịch, cùng các thương vụ Việt Nam ở nước ngoài. Họ cập nhật thay đổi quy định của các thị trường và có thể giải đáp.
Nguồn thứ ba là hiệp hội ngành hàng và các phòng thử nghiệm. Phòng thử nghiệm làm nhiều cho hàng xuất khẩu thường biết thị trường nào đang đòi chỉ tiêu nào.
Đừng dựa vào lời truyền miệng của người cùng nghề rằng lô trước đi được thì lô này cũng đi được. Quy định thay đổi, và có khi lô trước đi được chỉ vì may mắn không bị lấy mẫu.
Khi hàng đã bị giữ hoặc bị trả về thì làm gì?
Việc đầu tiên là xin văn bản thông báo chính thức ghi rõ lý do: chỉ tiêu nào vượt, phát hiện sâu bệnh gì, nhãn thiếu nội dung gì. Không có lý do cụ thể thì không biết sửa ở đâu.
Tuỳ quy định nước nhập, hàng có thể được tái chế, dán lại nhãn, xử lý lại, tái xuất về nước, hoặc buộc tiêu huỷ. Mỗi lựa chọn có chi phí khác nhau, cần bàn nhanh với người mua và đại lý tại cảng, vì phí lưu bãi chạy theo ngày.
Sau đó là truy ngược: lô nguyên liệu nào, vùng trồng nào, công đoạn nào gây ra vấn đề. Ghi lại thành bài học cho cả chuỗi, sửa từ gốc chứ không chỉ sửa lô sau.
Và hãy thành thật với khách. Một nhà cung cấp biết nhận lỗi, giải thích nguyên nhân và cho thấy đã sửa ở đâu thường giữ được khách hơn một người đổ lỗi cho hải quan bên kia.
Câu hỏi thường gặp
Hàng đi được thị trường này có chắc đi được thị trường khác không?
Không chắc. Mỗi nước có giới hạn dư lượng, quy định nhãn và kiểm dịch riêng. Một lô đạt chuẩn ở nơi này có thể vẫn không đạt ở nơi khác.
Ai chịu chi phí khi hàng bị trả về vì không đạt chuẩn?
Phụ thuộc vào hợp đồng và nguyên nhân. Nếu hàng không đạt quy định mà người bán đã cam kết, người bán thường phải chịu. Vì vậy nên ghi rõ tiêu chuẩn áp dụng trong hợp đồng.
Có cần kiểm nghiệm mọi lô hàng không?
Tuỳ thị trường, mặt hàng và yêu cầu người mua. Với thị trường khó tính và mặt hàng nhạy cảm như nông sản, kiểm nghiệm định kỳ hoặc từng lô giúp giảm rủi ro rất nhiều.
Mã số vùng trồng là gì?
Là mã định danh cấp cho một vùng sản xuất nông sản đáp ứng yêu cầu của nước nhập, giúp truy xuất nguồn gốc. Thủ tục và điều kiện cụ thể nên hỏi cơ quan bảo vệ thực vật địa phương.
Doanh nghiệp nhỏ có đủ sức đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe không?
Có thể, nếu bắt đầu bằng một mặt hàng và một thị trường, làm chặt từ nguyên liệu. Liên kết với hợp tác xã, vùng trồng hoặc phòng thử nghiệm giúp chia chi phí đáp ứng tiêu chuẩn.
